CARPETGALLERY
De consumentensite voor Perzische en oosterse tapijten

HET PAZYRYK TAPIJT

home

Inleiding

In de zomer van 1949 wordt door een Russische ploeg archeologen, onder leiding van Sergei Ivanovich Rudenko, een opzienbarende vondst gedaan. In een graftombe van een Scytische prins vindt men een aantal grafgiften die daar door eerdere grafrovers zijn achtergelaten. Het openen van de grafheuvel door de grafrovers is de oorzaak geweest dat de ruimte volstroomde met water dat in het zeer koude klimaat blijvend in ijs veranderde. In deze ijsmassa zijn een aantal voorwerpen gevonden waaronder het zogenaamde Pazyryk-tapijt en een prachtig zadeldek. Pazyryk is de plaatselijke naam voor een vallei in het Altaigebergte in SiberiŽ ten zuiden van de bekende stad Novosibirsk. In deze streek zijn veel archeologische vondsten gedaan, Rudenko werkte hier al vanaf 1920. De in de oudheid rondtrekkende nomaden in het gebied begroeven hun doden in de grafheuvels samen met allerlei geschenken. De lichamen der doden werden vaak gemummificeerd en in de buurt van de graven werden paarden begraven. Deze grafgiften worden toegeschreven aan een cultuur die men naar de naam van de vallei "Pazyryk-cultuur" heeft genoemd. Later zijn in deze streek nog vele interessante vondsten gedaan zoals in 1993 toen een Belgisch archeologenteam onder leiding van Natalia Polosmak 1993 de zogenaamd bevroren maagd opgroef.

De Pazyryk

Het vrijwel complete tapijt is tegenwoordig te zien in de Hermitage in Sint Petersburg. Er zijn zeker wel oudere fragmenten van geknoopte tapijten gevonden maar de Pazyryk is toch het oudst bewaard gebleven "complete" tapijt en dateert uit de 5e - 4e eeuw voor Christus. In de zoektocht naar het ontstaan van de tapijtknoopkunst was dit kleed een belangrijke schakel. Het kleed is van een zodanige hoogstaande kwaliteit dat daaruit de conclusie gerechtvaardigd is dat de techniek van het knopen al vele eeuwen eerder tot ontwikkeling was gekomen. Het kleed is geknoopt van wol op zijde met een symmetrische knoop, de knoopdichtheid is ongeveer 45 knopen per cm2

Perzische invloeden

Bij bestudering van de Pazyryk ontdekte Rudenko onmiskenbare Perzische invloeden in het ontwerp. In eerst instantie veronderstelde men dat het kleed afkomstig was uit een streek ver verwijderd van de vindplaats. Latere studies toonden aan dat onder de Achaemeniden, het eerste koningshuis van PerziŽ (560-330 v. Chr.), de Perzische invloed zich zeer ver uitbreidde. Door oorlogen en handel was de invloed van de Perzische cultuur in een groot deel van AziŽ merkbaar. Aangenomen wordt dat het kleed waarschijnlijk is gemaakt in het noorden van het toenmalige Oudperzische rijk dat ten onder ging door de definitieve onderwerping van de Perzen door Alexander de Grote in 331 voor Christus.

De motieven op het tapijt

Het vlak heeft een rode achtergrond met 24 kruisvormige motieven die elk worden gevormd door vier gestileerde lotusknoppen. Deze motieven vertonenen een duidelijke overeenkomst met de motieven zoals deze op verschillende plaatsen in vloeren in de overblijfselen van de stad Nineve zijn gevonden.
De eerste rand is versierd met griffioenen, een griffioen is een fabeldier, half leeuw en half roofvogel. De tweede rand heeft een lichte (oorspronkelijk misschien groene) achtergrond met daarop damherten. De damherten hebben een bijzondere tekening op het lijf die ook wel wordt gezien op oude bronzen beelden van herten uit die tijd. De buitenste rand laat paarden met ruiters zien. Er is een sterke overeenkomst met de paarden en ruiters zoals die te zien zijn op bas-reliŽfs in de tempels van Persepolis. Een leuk detail is dat op de bas-reliŽfs alle ruiters naast hun paarden staan maar dat op het tapijt de ene helft van de ruiters staan terwijl de andere helft op hun paarden zitten.


 


Nineve, stenen vloer met bas-reliŽfs


De tapijtknopers van Tabriz hebben dit bijzondere tapijt doen herleven door een copie van het Pazyryk tapijt te maken.

Persepolis, Apadana de oostelijke trap