CARPETGALLERY

Picturale tapijten zijn een vorm van na´eve kunst

 

Arie M. den Toom

 

Inleiding

home

Na´eve kunst is sinds het eind van de 19de eeuw de benaming voor de beeldende kunst waarbij de het beeld wordt uitgewerkt op een kinderlijke, na´eve wijze. Over het algemeen is er grote aandacht voor het detail en weinig aandacht voor het waarheidsgetrouw uitbeelden van de werkelijkheid. Dit laatste uit zich in de gebruikte kleuren, het ontbreken van schaduw en perspectief. De na´eve kunst wordt niet be´nvloed door de heersende stijlen en stromingen van de "professionele" kunst. De term na´eve kunst is pas de laatste eeuw ontstaan om deze kunstvorm, die al sinds de schepping heeft bestaan, te omschrijven. Hoewel de na´eve kunstenaar zichzelf niet rekent tot de kunstenaarswereld is zijn of haar kunst door de originaliteit een oervorm van kunst. Voor na´eve kunst bestaat geen 'gekunsteld' onderscheid tussen vrije en gebonden kunst, kunst is een uiting voortkomend uit het wezen van de mens.

Inhoud

Bachtiar, huiselijk tafereel
Bachtiar

Picturale tapijten

 
Picturale en figurale tapijten zijn een treffend voorbeeld van na´eve kunst. De voorstellingen op de kleden zijn vrijwel altijd ontleend aan de directe belevingswereld van de maker. Zowel de primitieve nomadenkleden als de geavanceerde atalierkleden geven voorstellingen uit de leefwereld, uit de geschiedenis of uit verhalen en legenden die tot de leefwereld van de kunstenaar behoren. Alles dat op de voorstellingen is afgebeeld heeft een bedoeling, in sommige gevallen kan de enige bedoeling zijn om een vlak te vullen. Door de persoonlijke keuze van de kunstenaar ontstaat ook op die wijze een werk dat altijd een unicum is en dat niet wordt vermenigvuldigd, elk werk is nieuw en nooit precies gelijk aan een vorig.
Keshan, "Leila en Madschnun"
Keshan, "Leila en Madschnun"
 

Overlevering van motieven en thema's

Het tapijtknopen is een vorm van toegepaste kunst die al meerdere millennia zich heeft ontwikkeld tot zijn huidige vorm. De gebruikte motieven zijn eeuwen lang overgeleverd van ouders op kinderen en blijven vaak in grote lijnen lange tijd gelijk. Toch is de persoonlijke verwerking van de motieven een garantie dat elk tapijt een uniek werkstuk is. Dit geldt zeker voor de picturale tapijten waar de kunstenaar uit haar of zijn belevingswereld een bijna oneindig grote keuze heeft van onderwerpen die op het kleed zullen worden afgebeeld. De wijze waarop de onderwerpen worden afgebeeld, de onderlinge verhouding in grootte en kleur geven de maker de gelegenheid om telkens weer een uniek werkstuk te vervaardigen.
Khamseh, mozaiek versiering op nomadenkleed
Khamseh
 

Symboliek en hogere waarden

In de voorstellingen die worden gezien op picturale tapijten geven de symboliek van de motieven en onderwerpen een diepere betekenis aan de afbeeldingen. Veel voorwerpen, planten of dieren hebben een hogere of religieuze betekenis of zijn symbolisch voor en bepaald begrip. Ook de gebruikte kleuren hebben hierin zeker een belangrijke functie. Niet elke maker van een picturaal tapijt kent deze betekenis op een verstandelijke wijze, het wezen van de symboliek is niet rationeel en intellectueel maar gevoelsmatig. Een symbool heeft voor de ingewijde geen verklaring nodig, het spreekt direct tot het hart van de mens.
Koerd of Kurd, naieve afbeeldingen huisdieren en woonomgeving
Koerd
 

Tabriz, vierjaargetijden-tapijt

   
 
Een voorbeeld van een ateliertapijt, de techniek is hier hoog ontwikkeld maar de voorstelling is na´ef. Het tapijt bestaat uit een rand met daarbinnen een rechthoek met de voorstelling. De rechthoek heeft een centraal geplaatst medaillon omgeven door de dierenriem,
het vlak binnen de dierenriem is gevuld met een voorstelling van de dichter-wiskundige Omar Chajjam en een vrouw. Rond het medaillon zijn voorstellingen van de vier jaargetijden. De randen zijn gevuld met voorstellingen uit Persepolis en portretten.
 
  Tabriz, vier jaargetijden, koningen, shah's en Omar Khajam (Chajam)
Tabriz, tweede helft 20e eeuw, afmeting 168*104 cm, wol op katoen, 40 knopen/cm2